Behoud van de cao is gevecht waard

02/06/2015 - Aan veel cao-tafels zitten de onderhandelingen vast. Sterker, er zijn flink wat cao’s waar de cao al geruime tijd verlopen is, soms al jaren. Dat betekent dat de werknemers in de bedrijven en sectoren waarop deze cao’s van toepassing zijn al jaren geen loonsverhoging hebben gehad en de werkgevers zeer geringe loonkostenstijgingen hebben gekend. FNV voorzitter Ton Heerts heeft geroepen dat wat de FNV betreft ‘de grens bereikt is’ en dat er acties worden voorbereid.

Werkgevers: “We kunnen ook zonder cao”

De vraag rijst of de werkgevers nog wel belang hechten aan het voortbestaan van de het instituut cao. Zo nu en dan roepen VNO/NCW-vertegenwoordigers dat de arbeidsvoorwaarden ook prima met de OR geregeld kunnen worden en sommige wetenschappers beweren dat een collectief contract “niet meer van deze tijd is”, vanwege de voortschrijdende individualisering en de groei van het aantal zzp’ers. Er wordt in De Telegraaf openlijk gespeculeerd over het einde van de cao, ook ná het vertrek van hoofdredacteur Jules Paradijs.

FNV: Beter geen cao dan een slechte cao

Dat de bonden aan de cao gehecht zijn lijkt nogal evident. Maar de bonden zullen niet tot elke prijs een cao afsluiten. Het beleid van de FNV lijkt daarom te zijn ‘beter geen cao, dan een slechte cao’. Maar tot hoever kan de bond daarmee gaan als het voortbestaan van de cao in een bedrijf of sector op het spel komt te staan? Dit zijn vrij fundamentele vragen. Laten we daarom nog eens op een rij zetten wat de voordelen van de cao zijn.

Voordelen van de cao voor werknemers…

  • Inkomenszekerheid
  • Bescherming van belangen in brede zin (loopbaan- en ontwikkelingsmogelijkheden, pensioenen, et cetera)
  • Collectief tegenwicht tegenover de werkgever(s) (de werknemer onderhandelt niet individueel met de werkgever), vertegenwoordiging door de vakorganisatie
  • Rechtszekerheid
  • Arbeidsrust

… en voor werkgevers

  • Uitschakelen van loonkosten als (lokale) concurrentiefactor (bij een bedrijfstak-cao)
  • Vermindering van de ‘transactiekosten’ (de werkgever hoeft niet met elke werknemer afzonderlijk te onderhandelen)
  • Voorspelbaarheid van de ontwikkeling van loonkosten
  • Eenduidigheid in het personeelsbeleid (‘geeft duidelijkheid in het bedrijf’)
  • Arbeidsrust

Maatschappelijk belang van de cao

Er zijn ook voordelen voor werknemers en werkgevers gezamenlijk, zoals het tot stand komen van collectieve voorzieningen die de markt uit zichzelf niet voortbrengt, zoals vakopleidingen, regelingen rond arbeidsomstandigheden en dergelijke. Deze hangen samen met het maatschappelijk belang van de cao, die een regulerende functie vervult in het maatschappelijk veld tussen markt en staat. De overheid garandeert de basiswetten van de arbeidsverhoudingen, zoals de Wet op de cao en de Wet op de algemeen verbind verklaring van cao’s. En deze zijn weer een bouwsteen in het Nederlandse systeem van arbeidsverhoudingen, met de Stichting van de Arbeid, de SER et cetera.

Wat gebeurt er als de cao verlopen is?

Terug naar de cao die verlopen (‘geëxpireerd’) is. Wat gebeurt er dan? In beginsel blijven de arbeidsvoorwaarden voor individuele werknemers van kracht, omdat de (oude) cao ‘doorwerkt’ in de individuele arbeidsovereenkomsten. De werkgever kan echter wel andere arbeidsvoorwaarden afspreken met nieuwe werknemers. Ook zien we in de praktijk dat werkgevers met ondernemingsraden en met individuen afspraken maken die afwijken van de regelingen zoals die in de cao zijn opgenomen. Als dat een tijdje doorgaat zullen de arbeidsvoorwaarden sterk uiteen gaan lopen, vooral bij bedrijfstak-cao’s. Zie dan die cao nog maar eens terug te krijgen! Er ontstaat wildgroei, die uiteindelijk eindigt in wildwest, en op Amerikaanse toestanden zitten we niet te wachten. Daarnaast zullen er ook problemen ontstaan over het pensioenfonds, heffingen voor O&O-fondsen et cetera.

Fatsoenlijke samenleving

Het behoud van de cao is een gevecht waard. Onderdeel van dat gevecht zal ook een creatief zoekproces moeten zijn waarbij bonden en werkgevers tot een vergelijk moeten komen over de vormgeving van de cao. Behoud van de cao is van belang voor werknemers, maar ook voor werkgevers. En in het belang van een fatsoenlijke samenleving.

Actueel nieuws | Nieuwsarchief

Nieuwsbrief

Niets missen? Volg ons!

Aanmelden nieuwsbrief ondernemingsraden

Wilt u meer weten?

Neem contact op met ons secretariaat

030-2331272
info@basisenbeleid.nl