Het verschil tussen adviesrecht en instemmingsrecht in het kort

Het adviesrecht heeft vooral betrekking op de richting en inrichting van de onderneming. Denk aan een reorganisatie, fusie, overname, sluiting, verhuizing of grote investering. De OR geeft daarover advies, maar de bestuurder kan onder voorwaarden van dat advies afwijken.

Het instemmingsrecht gaat over algemene personele regelingen, bijvoorbeeld op het gebied van werktijden, arbeidsomstandigheden, ziekteverzuim, privacy en personeelsbeoordeling. De bestuurder mag zo’n regeling in beginsel niet invoeren zonder instemming van de OR of vervangende toestemming van de kantonrechter.

Adviesrecht	Instemmingsrecht
Geregeld in artikel 25 WOR	Geregeld in artikel 27 WOR
Gaat vooral over economische en organisatorische besluiten	Gaat vooral over personele regelingen
De OR brengt advies uit	De OR moet instemmen
De bestuurder kan gemotiveerd afwijken	De bestuurder mag de regeling niet zonder meer invoeren
Een geschil kan bij de Ondernemingskamer terechtkomen	Een geschil kan bij de kantonrechter terechtkomen
Bij afwijking geldt in beginsel een opschortingstermijn	Een besluit zonder instemming kan nietig zijn

Wanneer heeft de OR adviesrecht?

De OR heeft adviesrecht bij belangrijke voorgenomen besluiten die de eigendom, strategie, financiën, werkzaamheden of organisatie van de onderneming raken.

Voorbeelden zijn:

• een fusie of overname;
• een reorganisatie;
• sluiting van een vestiging;
• uitbesteding van werkzaamheden;
• een belangrijke wijziging van de organisatiestructuur;
• verhuizing van de onderneming;
• een grote investering;
• invoering van belangrijke technologie.

Niet iedere organisatorische verandering is automatisch adviesplichtig. Bij verschillende onderdelen van artikel 25 moet het besluit voldoende belangrijk zijn voor de onderneming. Daarbij tellen de financiële, organisatorische en sociale gevolgen mee.

De bestuurder moet advies vragen voordat het besluit definitief is. Het advies van de OR moet nog wezenlijke invloed kunnen hebben. Ligt alles al vast of is de uitvoering begonnen, dan is de ondernemingsraad mogelijk te laat betrokken.

Lees meer over wanneer de OR adviesrecht heeft volgens artikel 25 WOR.

Wanneer heeft de OR instemmingsrecht?

De OR heeft instemmingsrecht bij het vaststellen, wijzigen of intrekken van bepaalde personele regelingen. Het moet doorgaans gaan om een algemene regeling die geldt voor alle medewerkers of voor een groep medewerkers en die herhaaldelijk kan worden toegepast.

Artikel 27 WOR noemt onder meer regelingen over:

• arbeids- en rusttijden;
• vakantie;
• arbeidsomstandigheden;
• ziekteverzuim en re-integratie;
• personeelsbeoordeling;
• aanstelling, ontslag en bevordering;
• personeelsopleiding;
• belonings- en functiewaarderingssystemen;
• klachten;
• privacy;
• personeelscontrole.

Een besluit over één individuele medewerker valt meestal niet onder het instemmingsrecht. Een algemene methode waarmee een groep medewerkers wordt beoordeeld of beloond, kan daar wel onder vallen.

Ook de naam van een document is niet doorslaggevend. Een “werkinstructie”, “protocol” of instelling in een softwaresysteem kan feitelijk een instemmingsplichtige regeling bevatten. De inhoud en werking bepalen welk OR-recht geldt.

Bekijk de volledige uitleg over wanneer instemming van de OR verplicht is.

Hoe bepaalt de OR welk recht van toepassing is?

Kijk eerst naar het besluit dat de bestuurder werkelijk wil nemen. Gaat het om de koers of inrichting van de organisatie, of om een algemene regeling voor medewerkers?

Bij een verandering van de organisatie ligt adviesrecht voor de hand. Bij een regeling over de manier waarop medewerkers worden behandeld, beoordeeld, ingeroosterd of gecontroleerd kan instemmingsrecht gelden.

Stel vervolgens deze vragen:

1. Wat verandert er precies?
2. Is sprake van een eenmalig besluit of een herhaalbare regeling?
3. Geldt het besluit voor één persoon, een groep of de gehele onderneming?
4. Valt het onderwerp onder artikel 25 of artikel 27 WOR?
5. Bestaat het verandertraject uit meerdere afzonderlijke besluiten?

Vooral die laatste vraag is belangrijk. Een project kan zowel adviesplichtige als instemmingsplichtige onderdelen bevatten. De bestuurder moet ieder onderdeel volgens de juiste procedure behandelen.

Kunnen adviesrecht en instemmingsrecht tegelijk gelden?

Ja. Binnen één verandertraject kunnen verschillende OR-rechten naast elkaar bestaan. Het is dan belangrijk om het hoofd­besluit en de afzonderlijke uitvoeringsregelingen van elkaar te onderscheiden.

Reorganisatie met een nieuw rooster

De reorganisatie en nieuwe organisatiestructuur kunnen onder het adviesrecht vallen. Een nieuwe arbeids- en rusttijdenregeling voor de betrokken medewerkers kan daarnaast instemmingsplichtig zijn.

De OR brengt dan advies uit over de reorganisatie en neemt afzonderlijk een besluit over instemming met het rooster. Lees meer over de rol van de OR bij reorganisaties en over arbeidstijden en roosters.

Fusie met harmonisatie van personeelsregelingen

De fusie of overname valt doorgaans onder het adviesrecht. Worden na de fusie regelingen over werktijden, beoordeling, verzuim of privacy geharmoniseerd, dan kan daarvoor instemming van de OR nodig zijn.

Een positief advies over de fusie betekent niet automatisch dat de OR ook instemt met alle latere personeelsregelingen. De bestuurder moet die regelingen afzonderlijk voorleggen. Bekijk de aandachtspunten bij OR-advies over een fusie of overname.

Invoering van AI of andere technologie

Een belangrijke investering in AI of een technologische verandering met grote organisatorische gevolgen kan adviesplichtig zijn. Wordt het systeem ook gebruikt om medewerkers te volgen, beoordelen of indelen, dan kan daarnaast instemmingsrecht gelden.

De OR moet daarom zowel naar de invoering van de technologie als naar de praktische toepassing kijken. Eén AI-project kan uit verschillende besluiten en regelingen bestaan.

Verhuizing met een thuiswerkregeling

De verhuizing van de onderneming kan onder artikel 25 WOR vallen. Een nieuwe thuiswerkregeling, regeling voor aanwezigheidsregistratie of wijziging van structurele werktijden kan afzonderlijk onder artikel 27 vallen.

De OR moet voorkomen dat alle gevolgen als één pakket worden behandeld. Anders bestaat het risico dat een positief advies over de verhuizing ten onrechte wordt uitgelegd als instemming met de personele regelingen.

Hoe verschilt de procedure?

Bij adviesrecht dient de bestuurder een schriftelijke adviesaanvraag in. De aanvraag moet de redenen voor het voorgenomen besluit, de gevolgen voor medewerkers en de voorgenomen maatregelen beschrijven. OR en bestuurder bespreken het plan vervolgens ten minste eenmaal in een overlegvergadering.

De OR brengt daarna een positief, negatief of voorwaardelijk advies uit. De bestuurder neemt vervolgens het definitieve besluit en legt uit hoe het advies is meegewogen.

Bij instemmingsrecht dient de bestuurder een schriftelijk instemmingsverzoek in. De OR onderzoekt de regeling, vraagt zo nodig aanvullende informatie en bespreekt het voorstel met de bestuurder. Daarna laat de OR gemotiveerd weten of hij instemt.

Het belangrijkste verschil volgt na het oordeel van de OR. Van een negatief advies kan de bestuurder gemotiveerd afwijken. Zonder instemming kan hij de regeling niet zomaar invoeren. Hij kan wel proberen overeenstemming te bereiken, het voorstel aanpassen of vervangende toestemming vragen aan de kantonrechter.

Wat gebeurt er als de OR negatief adviseert?

Bij adviesrecht blijft de uiteindelijke beslissingsbevoegdheid bij de bestuurder. Hij kan het besluit ondanks een negatief advies nemen, maar moet schriftelijk motiveren waarom hij van het OR-advies afwijkt.

Daarna geldt in beginsel een opschortingstermijn van één maand. Tijdens die periode kan de OR beoordelen of nader overleg mogelijk is en of beroep bij de Ondernemingskamer nodig is.

Een goed OR-advies moet daarom feitelijk en concreet zijn. De ondernemingsraad moet zijn bezwaren, alternatieven en voorwaarden tijdens het adviesproces duidelijk naar voren brengen. Lees wat de vervolgstappen zijn als de bestuurder afwijkt van een negatief advies van de OR.

Wat gebeurt er als de OR niet instemt?

Bij instemmingsrecht mag de bestuurder de regeling niet zonder meer invoeren. Hij kan de OR om nieuw overleg vragen, het voorstel wijzigen of de kantonrechter om vervangende toestemming verzoeken.

De rechter kan vervangende toestemming geven wanneer de weigering van de OR onredelijk is of wanneer het besluit noodzakelijk is vanwege zwaarwegende bedrijfsorganisatorische, bedrijfseconomische of bedrijfssociale redenen.

Voert de bestuurder de regeling zonder instemming of vervangende toestemming toch in? Dan kan de OR binnen één maand schriftelijk een beroep doen op de nietigheid van het besluit. Die termijn begint nadat de OR over het besluit is geïnformeerd of merkt dat de regeling wordt uitgevoerd.

Dit juridische verschil maakt het instemmingsrecht niet automatisch “belangrijker” dan het adviesrecht. De twee rechten gaan over andere soorten beslissingen en kennen ieder hun eigen invloed en procedure.

Geldt instemmingsrecht voor alle arbeidsvoorwaarden?

Nee. De OR heeft niet over alle arbeidsvoorwaarden wettelijk instemmingsrecht. Primaire arbeidsvoorwaarden, zoals de hoogte van het salaris, het aantal contracturen en het aantal vakantiedagen, vallen doorgaans niet onder artikel 27 WOR.

De manier waarop zulke arbeidsvoorwaarden in een regeling worden uitgevoerd, kan wel instemmingsplichtig zijn. Het aantal vakantiedagen is bijvoorbeeld een primaire arbeidsvoorwaarde, maar de collectieve vakantieregeling over het aanvragen en spreiden van verlof kan onder het instemmingsrecht vallen.

Ook kan een cao of ondernemingsovereenkomst de OR aanvullende bevoegdheden geven. Controleer daarom niet alleen de WOR, maar ook de toepasselijke cao en afspraken tussen OR en bestuurder. Lees meer over de rol van de OR bij arbeidsvoorwaarden.

Wat als onduidelijk is welk OR-recht geldt?

Bij twijfel moet de OR niet direct kiezen tussen adviseren of instemmen. Breng eerst het volledige besluitvormingspakket in kaart. Vraag de bestuurder om de voorgenomen besluiten, regelingen en uitvoeringsmaatregelen afzonderlijk te beschrijven.

Leg daarna schriftelijk vast welke onderdelen volgens de OR adviesplichtig zijn en voor welke onderdelen instemming nodig is. Zo wordt voorkomen dat de OR onbedoeld afstand doet van een bevoegdheid of dat één procedure voor het hele project wordt gebruikt.

Soms is aanvullende financiële, juridische of organisatorische expertise nodig om het besluit goed te ontleden. Basis & Beleid helpt ondernemingsraden bij het beoordelen van aanvragen, het vaststellen van de juiste procedure en het formuleren van een onderbouwde reactie. Bekijk onze mogelijkheden voor praktisch en onafhankelijk OR-advies.

De OR kan zijn kennis van beide procedures ook versterken met een training over de WOR, adviesrecht en instemmingsrecht.

Veelgestelde vragen over adviesrecht en instemmingsrecht

Is adviesrecht hetzelfde als instemmingsrecht?

Nee. Bij adviesrecht geeft de OR advies over een belangrijk economisch of organisatorisch besluit. Bij instemmingsrecht heeft de bestuurder toestemming van de OR nodig voor een specifieke personele regeling.

Wat is sterker: adviesrecht of instemmingsrecht?

Het instemmingsrecht geeft de OR bij de betrokken regeling een formeel beslissende positie. De bestuurder kan zonder instemming niet zomaar doorgaan. Het adviesrecht kan echter veel invloed geven op zeer ingrijpende besluiten, zoals een reorganisatie of overname. De rechten zijn daarom niet één op één te vergelijken.

Kan de OR adviesrecht en instemmingsrecht hebben bij hetzelfde project?

Ja. Een reorganisatie kan adviesplichtig zijn, terwijl het bijbehorende rooster of beoordelingssysteem instemmingsplichtig is. De afzonderlijke besluiten moeten volgens de juiste procedure worden behandeld.

Is een positief advies ook instemming?

Nee. Een positief advies over een organisatorisch besluit betekent niet automatisch dat de OR instemt met bijbehorende personele regelingen. Instemming moet afzonderlijk en duidelijk worden gevraagd en gegeven.

Wat als de bestuurder het verkeerde recht toepast?

De OR moet zo snel mogelijk schriftelijk aangeven welk recht volgens hem geldt en waarom. Vraag de bestuurder vervolgens de correcte procedure te volgen en neem geen definitief standpunt in zolang noodzakelijke informatie ontbreekt.