Jaarrekening lezen als OR: uitleg met een praktisch voorbeeld
De ondernemingsraad (OR) ontvangt regelmatig financiële informatie, waaronder de jaarrekening. Welke financiële informatie de OR moet ontvangen, is afhankelijk van de organisatie en de wettelijke verplichtingen.
Maar wat zeggen de cijfers eigenlijk over de organisatie? En waar moet de OR op letten?
Een jaarrekening geeft inzicht in de financiële situatie en resultaten van een organisatie. De OR hoeft geen financieel specialist te zijn, maar moet wel kunnen begrijpen wat de cijfers betekenen voor de organisatie en medewerkers.
In dit artikel leggen we uit hoe je als OR een jaarrekening leest, met een praktisch voorbeeld.
Uit welke onderdelen bestaat een jaarrekening?
Een jaarrekening bestaat uit een balans, een winst- en verliesrekening en een toelichting. Bij sommige organisaties is ook een kasstroomoverzicht opgenomen.
De balans
De balans laat zien wat een organisatie op een bepaald moment bezit en hoe dit is gefinancierd.
Hierin staan onder andere:
- Activa: bezittingen, zoals gebouwen, machines en geld.
- Passiva: eigen vermogen en schulden.
- Eigen vermogen: het verschil tussen de bezittingen en schulden.
De balans helpt de OR om de financiële positie van de organisatie te beoordelen.
De winst- en verliesrekening
De winst- en verliesrekening laat zien hoeveel een organisatie heeft verdiend en uitgegeven gedurende een bepaalde periode.
De belangrijkste onderdelen zijn de omzet, kosten en het uiteindelijke resultaat. Zo kan de OR zien of de organisatie winst of verlies maakt en hoe dit zich ontwikkelt.
Het kasstroomoverzicht
Het kasstroomoverzicht laat zien hoeveel geld daadwerkelijk binnenkomt en uitgaat.
Een organisatie kan winst maken, maar toch weinig geld beschikbaar hebben om rekeningen te betalen. Daarom is het belangrijk om naast het resultaat ook naar de beschikbare financiële middelen te kijken.
Jaarrekening lezen als OR: een praktisch voorbeeld
Stel dat een organisatie met 50 medewerkers de volgende financiële cijfers presenteert.
| Financieel gegeven | 2025 | 2026 |
| Omzet | € 5.000.000 | € 5.300.000 |
| Personeelskosten | € 2.400.000 | € 2.800.000 |
| Overige kosten | € 2.200.000 | € 2.350.000 |
| Resultaat | € 400.000 | € 150.000 |
| Liquide middelen | € 700.000 | € 350.000 |
Dit zijn fictieve, vereenvoudigde cijfers. Het resultaat is berekend zonder belastingen en overige resultaatposten. Liquide middelen zijn het beschikbare geld op bankrekeningen en in kas aan het einde van het jaar.
Wat kan de OR uit deze cijfers halen?
- De omzet stijgt, maar het resultaat daalt
De omzet is met € 300.000 gestegen, terwijl het resultaat daalt van € 400.000 naar € 150.000. De kosten zijn dus sneller gestegen dan de opbrengsten.
- De personeelskosten nemen toe
De personeelskosten stijgen met € 400.000. Dat hoeft geen probleem te zijn, maar de OR moet begrijpen waardoor dit komt. Zijn er meer medewerkers aangenomen, zijn de lonen gestegen of is er meer extern personeel ingezet?
- De beschikbare liquide middelen nemen af
De liquide middelen dalen van € 700.000 naar € 350.000. Dit kan bijvoorbeeld komen door investeringen, aflossingen of veranderingen in betalingen.
De OR kan op basis van deze cijfers nog niet concluderen dat de organisatie financiële problemen heeft. Wel geven ze aanleiding om aanvullende vragen te stellen.
Hulp nodig bij het begrijpen van de jaarrekening?
Basis & Beleid ondersteunt ondernemingsraden bij het analyseren van financiële informatie en het vertalen van cijfers naar concrete vragen voor de bestuurder.
Waar moet de OR op letten bij het beoordelen van de jaarrekening?
Bij het lezen van de jaarrekening is het belangrijk om niet alleen naar losse cijfers te kijken, maar vooral naar de ontwikkelingen.
Let onder andere op:
- Omzet en resultaat: stijgen of dalen deze ten opzichte van eerdere jaren?
- Personeelskosten: hoe ontwikkelen deze zich en waardoor?
- Financiële positie: heeft de organisatie voldoende middelen om aan haar verplichtingen te voldoen?
- Investeringen: welke grote uitgaven zijn gedaan en wat leveren deze op?
- Toekomstverwachtingen: sluiten de cijfers aan op de begroting en plannen van de bestuurder?
Wanneer financiële cijfers worden gebruikt om een reorganisatie of investering te onderbouwen, is het ook belangrijk om de onderliggende aannames te beoordelen.
Lees meer over het beoordelen van een businesscase als ondernemingsraad.
Welke vragen kan de OR stellen over de jaarrekening?
De jaarrekening is een goed uitgangspunt voor het gesprek met de bestuurder.
Belangrijke vragen zijn:
- Wat verklaart de grootste veranderingen ten opzichte van vorig jaar?
- Hoe ontwikkelen de personeelskosten zich en wat betekent dit voor medewerkers?
- Welke financiële risico’s zijn er voor de komende periode?
- Welke investeringen of besparingen staan gepland?
- Hoe verhouden de resultaten zich tot de begroting en verwachtingen?
Wanneer informatie ontbreekt of onvoldoende duidelijk is, kan de OR gebruikmaken van zijn informatierecht om aanvullende gegevens of toelichting te vragen. De Wet op de ondernemingsraden (WOR) bevat daarnaast specifieke verplichtingen voor het verstrekken van financiële informatie aan de OR.
Veelgestelde vragen over de jaarrekening en de OR
Is de OR verplicht om de jaarrekening te controleren?
De OR is niet verplicht om de jaarrekening boekhoudkundig te controleren. Wel is het belangrijk dat de OR de financiële situatie begrijpt. Zo kan de ondernemingsraad beoordelen welke gevolgen financiële ontwikkelingen en besluiten kunnen hebben voor de organisatie en medewerkers.
Wat is het verschil tussen de jaarrekening en de begroting?
De jaarrekening laat zien welke financiële resultaten een organisatie in het afgelopen boekjaar heeft behaald. De begroting bevat de verwachte inkomsten en uitgaven voor een toekomstige periode. Door beide documenten te vergelijken, kan de OR beoordelen of de organisatie volgens verwachting presteert.
Wat kan de OR doen als de jaarrekening niet duidelijk is?
Wanneer financiële cijfers of toelichtingen onduidelijk zijn, kan de OR aanvullende informatie vragen aan de bestuurder. Ook kan de ondernemingsraad een financieel deskundige inschakelen om de jaarrekening te beoordelen en de belangrijkste ontwikkelingen en risico’s inzichtelijk te maken.
Lees meer over OR-advies
Wil je meer weten over het beoordelen van plannen, het adviesrecht van de OR en een zorgvuldig adviestraject? Bekijk onze artikelen met praktische uitleg en aandachtspunten voor ondernemingsraden.
Boventalligheid en herplaatsing: checklist voor de OR
Ontdek wat de OR moet controleren bij boventalligheid en herplaatsing.
Werkdruk aanpakken als OR: van signalen naar afspraken
Lees hoe de OR werkdruk aanpakt met concrete verbeterafspraken.
Outsourcing en de OR: checklist bij uitbesteden van werk
Lees welke rechten en aandachtspunten belangrijk zijn bij outsourcing.
Positief OR-advies onder voorwaarden: hoe leg je afspraken vast?
Hoe formuleer je voorwaarden bij een positief OR-advies? Lees hoe je afspraken duidelijk vastlegt.